Physics.Studio

Ana sayfa › Dönme ve Kütle Çekim › Tork ve Denge

Tork ve Denge

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Bir kuvvetin cismi döndürme etkisine tork denir. Tork, kuvvetin büyüklüğü ile kuvvetin dönme eksenine uzaklığının (kuvvet kolunun) çarpımıdır.

Bir cisim dönme dengesindeyse saat yönündeki torkların toplamı, saat yönünün tersindeki torkların toplamına eşittir.

Konu nedir?

Tork (kuvvet momenti), bir kuvvetin bir cismi bir eksen etrafında döndürme etkisinin ölçüsüdür. Kuvvetin büyüklüğü ile kuvvetin dönme eksenine olan dik uzaklığının (kuvvet kolunun) çarpımıdır: $\tau = F\,d$. Birimi N·m'dir.

Aynı kuvvet eksenden ne kadar uzağa uygulanırsa döndürme etkisi o kadar büyük olur. Uzun saplı bir anahtarın cıvatayı daha kolay gevşetmesinin nedeni budur. Kuvvet eksene bir açıyla uygulanıyorsa yalnızca dik bileşen etkilidir: $\tau = F\,d\,\sin\theta$.

Bir cisim dönme dengesindeyse net tork sıfırdır: saat yönündeki torkların toplamı saat yönünün tersindeki torkların toplamına eşittir. Tam denge için ayrıca net kuvvetin de sıfır olması gerekir.

Temel kavramlar

Kuvvet kolu
Dönme ekseninden kuvvetin etki çizgisine olan dik uzaklıktır.
Dönme ekseni
Cismin üzerinde döndüğü sabit çizgi ya da noktadır.
Net tork
Tüm torkların işaretli toplamıdır; sıfırsa dönme dengesi vardır.
Kaldıraç
Bir eksen çevresinde dönen sert çubuktur; denge torklara göre kurulur.
Kütle merkezi
Ağırlığın etki ettiği varsayılan noktadır; tahta gibi düzgün cisimlerde geometrik merkezdedir.

Formüller ve anlamları

$\tau = F\,d$
$\Sigma\tau = 0$
$m_1 g\,d_1 = m_2 g\,d_2$
$\tau = F\,d\,\sin\theta$

İki cisimli tahterevalli dengesinde $m_1 g d_1 = m_2 g d_2$ yazılır; $g$ sadeleşir ve $m_1 d_1 = m_2 d_2$ kalır. Ağır cisim eksene yakın, hafif cisim uzak olmalıdır.

Dönme eksenine yerleştirilen bir kuvvetin torku sıfırdır; çünkü kuvvet kolu sıfırdır. Bu yüzden denge problemlerinde ekseni, bilinmeyen kuvvetlerin üzerinden geçecek biçimde seçmek denklemi kolaylaştırır.

Çubuğun ağırlığı hesaba katılacaksa ağırlık kütle merkezine uygulanmış kabul edilir; düzgün çubukta orta noktadadır.

Formüllerdeki değişkenler

$\tau$Tork (kuvvet momenti)N·m
$F$Uygulanan kuvvetN
$d$Kuvvet kolu (eksene dik uzaklık)m
$m_1,\ m_2$Cisimlerin kütlelerikg
$d_1,\ d_2$Cisimlerin dönme eksenine uzaklığım
$g$Yerçekimi ivmesim/s²
$\theta$Kuvvet ile kol arasındaki açıderece (°)

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Düzgün ve ağırlıksız bir çubuğun ortasından destek var. Desteğin solunda 2 m uzağa 3 kg'lık, sağında bir kütle 1,5 m uzağa asılıyor ve çubuk dengede. Sağdaki kütle kaç kg'dır?

  1. Denge koşulu: $m_1 d_1 = m_2 d_2$.
  2. $3\cdot 2 = m_2 \cdot 1{,}5$.
  3. $m_2 = 6/1{,}5 = 4\ \text{kg}$.

Sonuç: Sağdaki kütle 4 kg'dır.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıTork ile kuvvet aynıdır.
DoğrusuTork kuvvetin döndürme etkisidir ve kuvvet kolu da içerir.
YanılgıKuvvet kolu cismin merkezine olan uzaklıktır.
DoğrusuKuvvet kolu, dönme ekseninden kuvvetin etki çizgisine olan dik uzaklıktır.
YanılgıNet kuvvet sıfırsa cisim dengededir.
DoğrusuDönme dengesi için net tork da sıfır olmalıdır.
YanılgıHer kuvvet cismi döndürür.
DoğrusuEtki çizgisi dönme eksenine uzaktan geçen kuvvet dönme yapar; eksenden geçen kuvvet tork oluşturmaz.

Sık sorulan sorular

Tork nasıl hesaplanır?

Kuvvet ile kuvvet kolunun çarpımıyla: $\tau = F d$.

Dönme dengesi için koşul nedir?

Saat yönündeki torkların toplamı ters yöndekilere eşit olmalıdır.

Tork birimi nedir?

Newton-metre (N·m).

Uzun saplı anahtar neden kolaylık sağlar?

Kuvvet kolunu uzatarak aynı kuvvetle daha büyük tork oluşturur.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.