Physics.Studio

Ana sayfa › Isı ve Hal Değişimi › Isı Makinesi ve Carnot Çevrimi

Isı Makinesi ve Carnot Çevrimi

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Isı makinesi, sıcak kaynaktan aldığı ısının bir kısmını işe çevirir, kalanını soğuk kaynağa verir. Verim, yapılan işin alınan ısıya oranıdır.

Carnot çevrimi, iki sıcaklık arasında çalışan en verimli ideal çevrimdir. Verimi yalnızca kaynakların kelvin cinsinden sıcaklıklarına bağlıdır; hiçbir makinenin verimi %100 olamaz.

Konu nedir?

Isı makinesi, sıcak bir kaynaktan aldığı ısının bir kısmını işe çeviren, geri kalanını soğuk kaynağa veren sistemdir. Buhar türbinleri, içten yanmalı motorlar ve termik santraller ısı makineleridir. Yapılan iş $W = Q_h - Q_c$ ve verim $\eta = W/Q_h$ ile ifade edilir.

Termodinamiğin ikinci yasasına göre alınan ısının tamamı işe çevrilemez; bir kısmı mutlaka soğuk kaynağa verilmelidir. Bu yüzden hiçbir ısı makinesinin verimi yüzde yüz olamaz.

Sadi Carnot, iki sıcaklık arasında çalışan en verimli (tersinir) ısı makinesinin verimini göstermiştir: $\eta_{max} = 1 - T_c/T_h$. Carnot çevrimi iki izotermal ve iki adyabatik süreçten oluşur.

Temel kavramlar

Sıcak ve soğuk kaynak
Isı makinesinin ısı aldığı ve verdiği sabit sıcaklıktaki ortamlardır.
Verim
İşe çevrilen ısının alınan ısıya oranı.
Carnot çevrimi
İki izoterm ve iki adyabattan oluşan ideal, tersinir çevrim.
Termodinamiğin ikinci yasası
Isı kendiliğinden soğuktan sıcağa akmaz ve ısının tamamı işe çevrilemez.
Adyabatik süreç
Çevreyle ısı alışverişi yapılmayan süreç.

Formüller ve anlamları

$W = Q_h - Q_c$
$\eta = \dfrac{W}{Q_h}$
$\eta_{max} = 1 - \dfrac{T_c}{T_h}$
$\dfrac{Q_c}{Q_h} = \dfrac{T_c}{T_h}$

Carnot verimi yalnızca kaynak sıcaklıklarına bağlıdır (kelvin cinsinden). Sıcak kaynağın sıcaklığı artırılırsa ya da soğuk kaynağın sıcaklığı düşürülürse verim yükselir. $T_c = 0\ \text{K}$ olamayacağı için verim hiçbir zaman 1 olmaz.

Carnot makinesi için $Q_c/Q_h = T_c/T_h$ eşitliği geçerlidir. Gerçek makinelerin verimi, sürtünme ve ısı kayıpları nedeniyle Carnot verimden düşüktür.

$P$–$V$ grafiğinde Carnot çevriminin çevrelediği alan, bir turda yapılan net işi verir.

Formüllerdeki değişkenler

$Q_h$Sıcak kaynaktan alınan ısıJ
$Q_c$Soğuk kaynağa verilen ısıJ
$W$Makinenin yaptığı işJ
$\eta$Verim— (veya %)
$T_h,\ T_c$Sıcak ve soğuk kaynağın mutlak sıcaklığıK (kelvin)

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Sıcak kaynağı 600 K, soğuk kaynağı 300 K olan bir Carnot makinesi 1000 J ısı alıyor. Verimi, yaptığı işi ve soğuk kaynağa verdiği ısıyı bulunuz.

  1. Verim: $\eta = 1 - T_c/T_h = 1 - 300/600 = 0{,}5$.
  2. İş: $W = \eta Q_h = 0{,}5\cdot 1000 = 500\ \text{J}$.
  3. Soğuk kaynağa verilen ısı: $Q_c = Q_h - W = 500\ \text{J}$.

Sonuç: Verim yüzde 50, iş 500 J ve soğuk kaynağa verilen ısı 500 J'dir.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıGerçek bir makine Carnot veriminin üstüne çıkabilir.
DoğrusuHiçbir makine aynı iki sıcaklık arasında Carnot veriminden daha verimli olamaz.
YanılgıSıcaklık Celsius ile yazılabilir.
DoğrusuVerim formülünde kelvin kullanılır.
YanılgıVerim yüzde yüz olabilir.
DoğrusuSoğuk kaynak mutlak sıfırda olmadıkça verim yüzde yüz olmaz.
YanılgıÇevrimde ısı kaybı enerjinin yok olmasıdır.
DoğrusuEnerji korunur; verilen ısı soğuk kaynağa aktarılır.

Sık sorulan sorular

Carnot verimi neye bağlıdır?

Yalnızca sıcak ve soğuk kaynağın mutlak sıcaklıklarına.

Neden verim yüzde yüz olamaz?

Termodinamiğin ikinci yasası gereği ısının bir kısmı soğuk kaynağa verilmek zorundadır.

Verimi artırmak için ne yapılır?

Sıcak kaynağın sıcaklığı artırılır ya da soğuk kaynağın sıcaklığı azaltılır.

Carnot çevrimi hangi süreçlerden oluşur?

İki izotermal ve iki adyabatik süreçten.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.