Ana sayfa › Isı ve Hal Değişimi › Isıl Denge
Isıl Denge
Sıcaklıkları farklı iki madde birbirine temas ettirilirse ısı, sıcak maddeden soğuk maddeye akar. Sıcaklıklar eşitlenince ısı akışı durur; buna ısıl denge denir.
Yalıtılmış bir sistemde sıcak maddenin verdiği ısı, soğuk maddenin aldığı ısıya eşittir. Denge sıcaklığı, kütle ve özısıya göre ağırlıklı ortalamadır.
Konu nedir?
Isıl denge, sıcaklıkları farklı iki ya da daha fazla cismin temas ettirildiğinde ısı alışverişi yapıp ortak bir sıcaklığa ulaşmasıdır. Isı kendiliğinden sıcak cisimden soğuk cisme akar. Sıcaklıklar eşitlendiğinde net ısı akışı durur ve cisimler ısıl dengededir.
Yalıtılmış (çevresiyle ısı alışverişi yapmayan) bir sistemde sıcak cismin verdiği ısı, soğuk cismin aldığı ısıya eşittir: $Q_{verilen} = Q_{alınan}$. Isı hesabı $Q = m c \Delta T$ ile yapılır.
Denge sıcaklığı kütle ve özısıya göre ağırlıklı ortalamadır: $T_d = (m_1 c_1 T_1 + m_2 c_2 T_2)/(m_1 c_1 + m_2 c_2)$. Bu nedenle iki farklı kütle ve madde karıştırıldığında denge sıcaklığı basit ortalama olmaz.
Temel kavramlar
- Isı
- Sıcaklık farkı nedeniyle aktarılan enerjidir; birimi joule ya da kalori.
- Sıcaklık
- Taneciklerin ortalama kinetik enerjisinin ölçüsüdür.
- Özısı
- Birim kütlenin sıcaklığını bir derece değiştiren ısı; suyun özısısı 1 cal/g·°C (yaklaşık 4,18 J/g·°C).
- Isı sığası
- $C = m c$; cismin sıcaklığını bir derece değiştirmek için gereken ısıdır.
- Denge sıcaklığı
- Isı alışverişi sonrası ortak sıcaklıktır; başlangıç sıcaklıkları arasındadır.
Formüller ve anlamları
Eşitliği açarsak $m_1 c_1 (T_1 - T_d) = m_2 c_2 (T_d - T_2)$ olur. Burada sıcak cismin sıcaklığı düşer, soğuk cismin sıcaklığı artar. $T_d$ için çözüm yukarıdaki ağırlıklı ortalama ifadesidir.
Aynı maddeden ve aynı özısıdan oluşan cisimlerde özısı sadeleşir ve $T_d = (m_1 T_1 + m_2 T_2)/(m_1 + m_2)$ olur. Kütleler eşitse denge sıcaklığı iki sıcaklığın aritmetik ortalamasıdır.
Isı sığası büyük olan cismin sıcaklığı daha az değişir. Bu yüzden büyük bir su kütlesi sıcaklığı yavaş değiştirir ve denizler iklimi yumuşatır.
Formüllerdeki değişkenler
Günlük hayattan örnekler
- Sıcak ve soğuk suyu karıştırmak: Karışımın sıcaklığı iki sıcaklık arasındadır ve miktara göre değişir.
- Çay ve süt: Sıcak çaya soğuk süt eklenince karışım ortak sıcaklığa gelir.
- Isıl yalıtım: Termos, ısı kaybını azaltarak içeceğin sıcaklığını korur.
- Isı depolama: Su kütlesi yüksek özısısı nedeniyle çok ısı depolar.
Örnek soru ve çözümü
Soru. 300 g ve 90 °C'deki suya 200 g ve 10 °C'deki su ekleniyor. Isı kaybı yok ve suların özısıları aynıdır. Denge sıcaklığını bulunuz.
- Özısı sadeleşir: $T_d = (m_1 T_1 + m_2 T_2)/(m_1 + m_2)$.
- Pay: $300\cdot 90 + 200\cdot 10 = 27\,000 + 2000 = 29\,000$.
- Payda: $300 + 200 = 500$; $T_d = 58\ ^\circ\text{C}$.
Sonuç: Denge sıcaklığı 58 °C'dir.
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Sık sorulan sorular
Isıl denge nedir?
Cisimlerin sıcaklıklarının eşitlenip net ısı akışının durmasıdır.
Denge sıcaklığı nasıl bulunur?
Verilen ısı alınan ısıya eşitlenerek ağırlıklı ortalama formülüyle.
Isı nereden nereye akar?
Sıcak cisimden soğuk cisme.
Özısı büyük olan cisim nasıl davranır?
Sıcaklığı daha yavaş değişir.
Simülasyonla dene
Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.
Paylaş
İlgili konular
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.