Physics.Studio

Ana sayfa › Titreşim ve Dalgalar › Su Dalgalarında Kırılma

Su Dalgalarında Kırılma

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Su dalgalarının hızı derinliğe bağlıdır: derin yerde hızlı, sığ yerde yavaştır. Dalga bir ortamdan diğerine geçerken frekansı değişmez; hız ve dalga boyu aynı oranda değişir.

Dalga derinden sığa geçerken yavaşlar ve normale yaklaşacak biçimde kırılır. Sığdan derine geçişte kırılma açısı büyür ve belirli bir açıdan sonra tam yansıma olur.

Konu nedir?

Su dalgalarının hızı derinliğe bağlıdır: derin yerde hızlı, sığ yerde yavaştır. Dalga bir derinlikten diğerine geçerken frekansı değişmez; hız ve dalga boyu değişir. Eğik gelen bir dalga cephesi bu geçişte yön değiştirir; buna kırılma denir.

Kırılma yasası dalgalar için de geçerlidir: $\sin\theta_1/\sin\theta_2 = v_1/v_2 = \lambda_1/\lambda_2$. Dalga hızlı bölgeden yavaş bölgeye geçerken normale yaklaşır, yavaştan hızlıya geçerken normalden uzaklaşır.

Dalga yavaştan hızlıya geçerken gelme açısı belirli bir sınır açıyı aşarsa dalga ikinci ortama geçemez ve tamamen yansır (tam yansıma).

Temel kavramlar

Derinlik ve hız
Sığ suda dalga hızı küçüktür; yaklaşık olarak $v \approx \sqrt{g h}$.
Dalga cephesi
Aynı fazdaki noktaları birleştiren çizgi.
Normal
Sınıra dik çizilen kılavuz doğru; açılar bu doğruya göre ölçülür.
Kırılma açısı
İkinci ortamdaki yayılma doğrusu ile normal arasındaki açı.
Tam yansıma
Dalganın ikinci ortama geçemeyip geri dönmesi.

Formüller ve anlamları

$v = \lambda\,f$
$\dfrac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \dfrac{v_1}{v_2} = \dfrac{\lambda_1}{\lambda_2}$
$f_1 = f_2$
$\sin\theta_s = \dfrac{v_2}{v_1}$

Frekans kaynak tarafından belirlendiği için sınırda değişmez; $v = \lambda f$ olduğundan hız azalınca dalga boyu da aynı oranda azalır. Bu yüzden sığ bölgede dalga cepheleri birbirine yaklaşır.

Yavaş ortama giren dalga normale yaklaşır; bu yüzden kıyıya yaklaşan dalgalar kıyıya hemen hemen paralel varır, çünkü kıyıya doğru derinlik azalır ve cepheler sürekli normale doğru döner.

Aynı ilke ışık, ses ve mekanik dalgalar için geçerlidir; sadece hız yerine ortamın kırılma indisi kullanılır.

Formüllerdeki değişkenler

$v_1,\ v_2$Derin ve sığ bölgedeki dalga hızıcm/s
$\lambda_1,\ \lambda_2$Derin ve sığ bölgedeki dalga boyucm
$f$Frekans (iki bölgede aynı)Hz
$\theta_1,\ \theta_2$Gelme ve kırılma açısı (normale göre)derece (°)
$\theta_s$Sınır (kritik) açıderece (°)

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Derin bölgede dalga hızı 40 cm/s, sığ bölgede 25 cm/s ve gelme açısı $40^\circ$'dir ($\sin 40^\circ \approx 0{,}643$). Kırılma açısını ve frekans 4 Hz ise iki bölgedeki dalga boyunu bulunuz.

  1. Kırılma yasası: $\sin\theta_2 = (v_2/v_1)\sin\theta_1 = (25/40)\cdot 0{,}643 \approx 0{,}402$.
  2. Kırılma açısı: $\theta_2 \approx 23{,}7^\circ$.
  3. Dalga boyları: $\lambda_1 = v_1/f = 10\ \text{cm}$ ve $\lambda_2 = v_2/f \approx 6{,}25\ \text{cm}$.

Sonuç: Kırılma açısı yaklaşık 23,7°; dalga boyları 10 cm ve 6,25 cm'dir.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıDalga ortam değiştirince frekansı değişir.
DoğrusuFrekans değişmez.
YanılgıYavaş ortamda dalga normalden uzaklaşır.
DoğrusuYavaş ortamda dalga normale yaklaşır.
YanılgıAçılar yüzeyle ölçülür.
DoğrusuAçılar normal doğruya göre ölçülür.
YanılgıDalga boyu sabit kalır.
DoğrusuHız değişince dalga boyu da değişir.

Sık sorulan sorular

Dalga hangi ortamda daha hızlıdır?

Su dalgalarında derin yerde.

Kırılma yasası nedir?

$\sin\theta_1/\sin\theta_2 = v_1/v_2$.

Tam yansıma ne zaman olur?

Hızlı ortama geçerken gelme açısı sınır açıyı aşınca.

Kıyıya dalgalar neden paralel varır?

Derinlik azaldıkça dalga cepheleri sürekli normale doğru kırılır.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.