Physics.Studio

Ana sayfa › Optik › Kırılma ve Tam Yansıma

Kırılma ve Tam Yansıma

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Işık bir ortamdan diğerine geçerken hızı değişir ve doğrultusu kırılır. Kırılma, Snell yasasıyla verilir. Işık az kırıcı ortamdan çok kırıcı ortama geçerken normale yaklaşır.

Çok kırıcı ortamdan az kırıcı ortama geçen ışının geliş açısı sınır açısını aşarsa ışık kırılmaz, tamamen yansır. Buna tam yansıma denir.

Konu nedir?

Işığın kırılması, ışığın bir ortamdan diğerine geçerken yön değiştirmesidir. Bunun nedeni ışığın ortamlara göre farklı hızlarda ilerlemesidir. Bir ortamın kırılma indisi $n = c/v$ ile tanımlanır; burada $c$ boşluktaki ışık hızı, $v$ ortamdaki ışık hızıdır.

Kırılma yasası (Snell yasası): $n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2$. Açılar yüzeye değil, yüzeye çizilen normale göre ölçülür. Işık az kırıcı ortamdan çok kırıcı ortama geçerken normale yaklaşır, çok kırıcıdan az kırıcıya geçerken normalden uzaklaşır.

Çok kırıcı ortamdan az kırıcı ortama geçen ışığın kırılma açısı $90^\circ$ olduğunda gelme açısına sınır açı denir: $\sin\theta_s = n_2/n_1$. Gelme açısı sınır açıyı aşarsa ışık dışarı çıkamaz ve tamamen yansır (tam yansıma).

Temel kavramlar

Kırılma indisi
$n = c/v$; birimsizdir ve hep 1'den büyük ya da eşittir.
Normal
Sınıra dik çizilen kılavuz doğru.
Sınır açı
Kırılma açısının $90^\circ$ olduğu gelme açısı.
Tam yansıma
Işığın ikinci ortama geçemeyip tamamen geri dönmesi.
Dalga boyu ve ortam
Işık ortam değiştirince frekansı sabit kalır; hız ve dalga boyu değişir: $\lambda_1 n_1 = \lambda_2 n_2$.

Formüller ve anlamları

$n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2$
$n = \dfrac{c}{v}$
$\sin\theta_{s} = \dfrac{n_2}{n_1}\quad(n_1 \gt n_2)$
$\lambda_1 n_1 = \lambda_2 n_2$

Tam yansımanın iki koşulu vardır: ışık çok kırıcı ortamdan az kırıcı ortama gitmeli ve gelme açısı sınır açıdan büyük olmalıdır. Elmasın kırılma indisi yüksek olduğu için sınır açısı küçüktür (yaklaşık $24^\circ$); bu yüzden elmas parlar.

Işığın frekansı kaynağa bağlıdır ve ortam değişince değişmez; hız azalınca dalga boyu kısalır. Bu nedenle camda ışığın dalga boyu havadakinden küçüktür.

Kırılma ışığın renklerine göre farklı olduğu için beyaz ışık prizmada renklerine ayrılır (dağılma).

Formüllerdeki değişkenler

$n_1,\ n_2$1. ve 2. ortamın kırılma indisibirimsiz
$\theta_1,\ \theta_2$Gelme ve kırılma açısı (normale göre)derece (°)
$n$Kırılma indisibirimsiz
$c$Işığın boşluktaki hızı (3×10⁸)m/s
$v$Işığın ortamdaki hızım/s
$\theta_s$Sınır (kritik) açıderece (°)
$\lambda_1,\ \lambda_2$Işığın 1. ve 2. ortamdaki dalga boyum

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Işık havadan ($n = 1$) kırılma indisi 1,5 olan cama $30^\circ$ gelme açısıyla giriyor. Kırılma açısını bulunuz ve camdan havaya geçişte sınır açıyı hesaplayınız ($\sin 30^\circ = 0{,}5$).

  1. Kırılma yasası: $1\cdot\sin 30^\circ = 1{,}5\sin\theta_2$; $\sin\theta_2 = 0{,}5/1{,}5 \approx 0{,}333$.
  2. Kırılma açısı: $\theta_2 \approx 19{,}5^\circ$.
  3. Sınır açı: $\sin\theta_s = 1/1{,}5 \approx 0{,}667$; $\theta_s \approx 41{,}8^\circ$.

Sonuç: Kırılma açısı yaklaşık 19,5°, camdan havaya sınır açısı yaklaşık 41,8°'dir.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıAçılar yüzeyle ölçülür.
DoğrusuAçılar normal ile ölçülür.
YanılgıIşık yavaş ortamda normalden uzaklaşır.
DoğrusuYavaş (çok kırıcı) ortamda normale yaklaşır.
YanılgıTam yansıma her ortamda olur.
DoğrusuYalnızca çok kırıcıdan az kırıcıya geçerken ve açı sınır açıyı aşınca olur.
YanılgıOrtam değişince ışığın frekansı değişir.
DoğrusuFrekans değişmez; hız ve dalga boyu değişir.

Sık sorulan sorular

Snell yasası nedir?

$n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2$.

Tam yansıma ne zaman olur?

Çok kırıcıdan az kırıcıya geçişte gelme açısı sınır açıdan büyükse.

Kırılma indisi nedir?

Işığın boşluktaki hızının ortamdaki hızına oranıdır.

Fiber optik nasıl çalışır?

Işık çekirdek-kılıf sınırında tam yansıyarak ilerler.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.