Physics.Studio

Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Coulomb Yasası

Coulomb Yasası

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvet, yüklerin çarpımı ile doğru, aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. Aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretliler çeker.

Elektrik alan çizgileri pozitif yükten çıkar, negatif yüke girer. Çizgilerin sık olduğu yerde alan şiddeti büyüktür.

Konu nedir?

Coulomb yasası, iki noktasal elektrik yükü arasındaki kuvveti verir. Charles-Augustin de Coulomb 1785'te burulma terazisiyle yaptığı ölçümlerle kuvvetin yüklerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu gösterdi: $F = k\,q_1 q_2/r^2$; $k \approx 9\times10^{9}\ \text{N·m}^2/\text{C}^2$.

Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler çeker. Kuvvet iki yük üzerinde eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür (etki-tepki). Kuvvet doğrultusu yükleri birleştiren doğrudur.

Kuvvet vektörel olduğundan üç ya da daha çok yük olduğunda bileşke kuvvet vektörel toplamla (süperpozisyon) bulunur.

Temel kavramlar

Elektrik yükü
Birimi coulomb (C); elektronun yükü $-1{,}6\times10^{-19}$ C.
Coulomb sabiti
$k = 1/(4\pi\varepsilon_0) \approx 9\times10^{9}$ N·m²/C².
Süperpozisyon
Her yükün kuvvetinin ayrı ayrı bulunup vektörel toplanması.
Noktasal yük
Boyutları aralarındaki uzaklığa göre ihmal edilebilecek yük.
Elektrik alan
Birim pozitif yüke etki eden kuvvet: $E = kQ/r^2$.

Formüller ve anlamları

$F = k\,\dfrac{|q_1||q_2|}{d^2}$
$k = 9\times10^{9}\ \text{N·m}^2/\text{C}^2$
$E = k\,\dfrac{|q|}{r^2}$
$F = q\,E$

Uzaklık iki katına çıkarsa kuvvet dörtte birine düşer; yüklerden biri iki katına çıkarsa kuvvet iki katına çıkar. Bu bağıntı, kütle çekim kuvvetinin ters kare yasasına benzer; ancak elektriksel kuvvet hem çekici hem itici olabilir.

Hidrojen atomunda elektron ile proton arasındaki elektrik kuvveti kütle çekim kuvvetinden yaklaşık $10^{39}$ kat büyüktür; atomsal ölçekte kütle çekim ihmal edilir.

İletkenlerde yükler serbestçe hareket eder; yalıtkanlarda yükler bulundukları yerde kalır.

Formüllerdeki değişkenler

$F$Elektriksel kuvvetN
$k$Coulomb sabiti (9×10⁹)N·m²/C²
$q_1,\ q_2$Noktasal yüklerC
$d$Yükler arası uzaklıkm
$E$Elektrik alan şiddetiN/C
$q$Alan içindeki yükC
$r$Alan oluşturan yüke uzaklıkm

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. 3 µC ve $-2\ \mu$C yükleri arasındaki uzaklık 30 cm'dir. Aralarındaki kuvvetin büyüklüğünü ve türünü bulunuz.

  1. $F = k q_1 q_2/r^2 = 9\times10^{9}\cdot 3\times10^{-6}\cdot 2\times10^{-6}/0{,}09$.
  2. $F = 9\times10^{9}\cdot 6\times10^{-12}/0{,}09 = 0{,}054/0{,}09 = 0{,}6\ \text{N}$.
  3. Yükler zıt işaretli olduğundan kuvvet çekicidir.

Sonuç: Kuvvet 0,6 N'dur ve çekicidir.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıKüçük yüke daha az kuvvet etki eder.
Doğrusuİki yüke etki eden kuvvetler eşit büyüklüktedir.
YanılgıUzaklık yarıya inince kuvvet yarıya iner.
DoğrusuUzaklık yarıya inince kuvvet 4 katına çıkar.
YanılgıZıt yükler birbirini iter.
DoğrusuZıt yükler çeker, aynı yükler iter.
YanılgıCoulomb kuvveti yalnızca hareketsiz yükler için kullanılır, hareketlilerde geçersizdir.
DoğrusuYasa durgun yüklerin kuvvetini verir; hareketli yüklerde manyetik etkiler de eklenir.

Sık sorulan sorular

Coulomb yasası nedir?

İki yük arasındaki kuvvetin yüklerin çarpımıyla doğru, uzaklığın karesiyle ters orantılı olmasıdır.

Kuvvet ne zaman itici olur?

Yükler aynı cinsten olduğunda.

Coulomb sabiti kaçtır?

Yaklaşık $9\times10^{9}$ N·m²/C².

Çok yük olduğunda ne yapılır?

Kuvvetler vektörel toplanır.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.