Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Coulomb Yasası
Coulomb Yasası
İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvet, yüklerin çarpımı ile doğru, aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır. Aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretliler çeker.
Elektrik alan çizgileri pozitif yükten çıkar, negatif yüke girer. Çizgilerin sık olduğu yerde alan şiddeti büyüktür.
Konu nedir?
Coulomb yasası, iki noktasal elektrik yükü arasındaki kuvveti verir. Charles-Augustin de Coulomb 1785'te burulma terazisiyle yaptığı ölçümlerle kuvvetin yüklerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu gösterdi: $F = k\,q_1 q_2/r^2$; $k \approx 9\times10^{9}\ \text{N·m}^2/\text{C}^2$.
Aynı cins yükler birbirini iter, zıt cins yükler çeker. Kuvvet iki yük üzerinde eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür (etki-tepki). Kuvvet doğrultusu yükleri birleştiren doğrudur.
Kuvvet vektörel olduğundan üç ya da daha çok yük olduğunda bileşke kuvvet vektörel toplamla (süperpozisyon) bulunur.
Temel kavramlar
- Elektrik yükü
- Birimi coulomb (C); elektronun yükü $-1{,}6\times10^{-19}$ C.
- Coulomb sabiti
- $k = 1/(4\pi\varepsilon_0) \approx 9\times10^{9}$ N·m²/C².
- Süperpozisyon
- Her yükün kuvvetinin ayrı ayrı bulunup vektörel toplanması.
- Noktasal yük
- Boyutları aralarındaki uzaklığa göre ihmal edilebilecek yük.
- Elektrik alan
- Birim pozitif yüke etki eden kuvvet: $E = kQ/r^2$.
Formüller ve anlamları
Uzaklık iki katına çıkarsa kuvvet dörtte birine düşer; yüklerden biri iki katına çıkarsa kuvvet iki katına çıkar. Bu bağıntı, kütle çekim kuvvetinin ters kare yasasına benzer; ancak elektriksel kuvvet hem çekici hem itici olabilir.
Hidrojen atomunda elektron ile proton arasındaki elektrik kuvveti kütle çekim kuvvetinden yaklaşık $10^{39}$ kat büyüktür; atomsal ölçekte kütle çekim ihmal edilir.
İletkenlerde yükler serbestçe hareket eder; yalıtkanlarda yükler bulundukları yerde kalır.
Formüllerdeki değişkenler
Günlük hayattan örnekler
- Statik elektrik: Saçın tarağa yapışması ve kıvılcımlar.
- Fotokopi ve lazer yazıcı: Yüklü toner parçacıkları kâğıda çekilir.
- Yıldırım: Bulut ve yer arasında yük birikimi ve boşalma.
- Atom ve moleküller: Kimyasal bağların temelinde elektriksel kuvvet vardır.
Örnek soru ve çözümü
Soru. 3 µC ve $-2\ \mu$C yükleri arasındaki uzaklık 30 cm'dir. Aralarındaki kuvvetin büyüklüğünü ve türünü bulunuz.
- $F = k q_1 q_2/r^2 = 9\times10^{9}\cdot 3\times10^{-6}\cdot 2\times10^{-6}/0{,}09$.
- $F = 9\times10^{9}\cdot 6\times10^{-12}/0{,}09 = 0{,}054/0{,}09 = 0{,}6\ \text{N}$.
- Yükler zıt işaretli olduğundan kuvvet çekicidir.
Sonuç: Kuvvet 0,6 N'dur ve çekicidir.
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Sık sorulan sorular
Coulomb yasası nedir?
İki yük arasındaki kuvvetin yüklerin çarpımıyla doğru, uzaklığın karesiyle ters orantılı olmasıdır.
Kuvvet ne zaman itici olur?
Yükler aynı cinsten olduğunda.
Coulomb sabiti kaçtır?
Yaklaşık $9\times10^{9}$ N·m²/C².
Çok yük olduğunda ne yapılır?
Kuvvetler vektörel toplanır.
Simülasyonla dene
Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.
Paylaş
İlgili konular
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.