Physics.Studio

Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Sığaçlar

Sığaçlar

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Sığaç, elektrik yükü ve enerji depolayan devre elemanıdır. Sığa, sığacın geometrisine ve aradaki yalıtkana bağlıdır; yüke ya da gerilime bağlı değildir.

Paralel bağlı sığaçlarda sığalar toplanır; seri bağlı sığaçlarda eşdeğer sığanın tersi, sığaların terslerinin toplamıdır. Üretece bağlıyken gerilim, bağlantı kesildiğinde yük sabit kalır.

Konu nedir?

Sığaç (kondansatör), elektrik yükünü ve enerjisini depolayan devre elemanıdır. En basit biçimi, aralarında yalıtkan bulunan iki iletken levhadır. Bir üretece bağlandığında levhalarda eşit ve zıt yük birikir. Sığa $C = Q/V$ ile tanımlanır ve birimi farad'tır.

Paralel levhalı sığacın sığası $C = \varepsilon_0 \varepsilon_r A/d$'dir. Levha alanı $A$ arttıkça, levhalar arası uzaklık $d$ azaldıkça ve araya dielektrik koydukça sığa artar.

Yüklü sığaçta depolanan enerji $U = \tfrac{1}{2} C V^2 = Q^2/(2C) = \tfrac{1}{2} Q V$ ile bulunur.

Temel kavramlar

Sığa
Birim potansiyel farkı başına depolanan yük: $C = Q/V$ (F).
Dielektrik
Levhalar arasına konan yalıtkan madde; sığayı $\varepsilon_r$ kat artırır.
Seri bağlama
$1/C_{es} = 1/C_1 + 1/C_2 + \dots$; her sığaçta yük aynı.
Paralel bağlama
$C_{es} = C_1 + C_2 + \dots$; her sığaçta potansiyel aynı.
Depolanan enerji
$U = \tfrac{1}{2} C V^2$; joule.

Formüller ve anlamları

$C = \dfrac{Q}{V}$
$C = \varepsilon_0\,\dfrac{A}{d}$
$E = \dfrac{1}{2}\,C\,V^2$
$C_{\text{paralel}} = C_1 + C_2,\quad \dfrac{1}{C_{\text{seri}}} = \dfrac{1}{C_1} + \dfrac{1}{C_2}$

Üreteç bağlıyken (V sabit) levhalar yaklaştırılırsa sığa artar, yük artar. Üreteç ayrıldıktan sonra (Q sabit) levhalar uzaklaştırılırsa sığa azalır ve potansiyel farkı artar.

Dielektrik, levhalar arasındaki alanı zayıflatır; aynı yük için potansiyel farkı düşer ve sığa artar. Sığaçlar çoğu zaman bir iş yapmak için enerjiyi çok kısa sürede boşaltır (kamera flaşı).

Seri bağlamada eşdeğer sığa en küçük sığadan küçüktür; paralel bağlamada toplamdır.

Formüllerdeki değişkenler

$C$SığaF (farad)
$Q$Depolanan yükC
$V$Levhalar arası potansiyel farkıV
$\varepsilon_0$Boşluğun elektriksel geçirgenliği (8,85×10⁻¹²)F/m
$A$Levha alanım²
$d$Levhalar arası uzaklıkm
$E$Depolanan enerjiJ

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Sığası 10 µF olan bir sığaç 12 V'a bağlanıyor. Biriken yükü ve depolanan enerjiyi bulunuz. Aynı sığacı 10 µF'lık bir başka sığaçla seri bağlarsak eşdeğer sığa ne olur?

  1. Yük: $Q = CV = 10\times10^{-6}\cdot 12 = 1{,}2\times10^{-4}\ \text{C}$.
  2. Enerji: $U = \tfrac{1}{2}CV^2 = 0{,}5\cdot 10^{-5}\cdot 144 = 7{,}2\times10^{-4}\ \text{J}$.
  3. Seri: $C_{es} = (10\cdot 10)/(10+10) = 5\ \mu\text{F}$.

Sonuç: $Q = 120\ \mu$C, $U = 0{,}72$ mJ, seri eşdeğer sığa $5\ \mu$F.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıSığa yük ve gerilime bağlıdır.
DoğrusuSığa geometriye ve dielektriğe bağlıdır; $Q/V$ oranı sabittir.
YanılgıSeri bağlamada sığalar toplanır.
DoğrusuParalelde toplanır; seride eşdeğer sığa küçülür.
YanılgıSığaç akım geçirir.
DoğrusuDoğru akımda dolduktan sonra akım geçmez.
YanılgıSığaç yük üretir.
DoğrusuSığaç yük depolar; toplam yük sıfırdır.

Sık sorulan sorular

Sığa nedir?

Sığacın yük depolama yeteneğidir: $C = Q/V$.

Dielektrik ne işe yarar?

Sığayı artırır.

Seri ve paralel farkı nedir?

Seride yük, paralelde gerilim ortaktır.

Depolanan enerji nasıl bulunur?

$U = \tfrac{1}{2} C V^2$ ile.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.