Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Sığaçlar
Sığaçlar
Sığaç, elektrik yükü ve enerji depolayan devre elemanıdır. Sığa, sığacın geometrisine ve aradaki yalıtkana bağlıdır; yüke ya da gerilime bağlı değildir.
Paralel bağlı sığaçlarda sığalar toplanır; seri bağlı sığaçlarda eşdeğer sığanın tersi, sığaların terslerinin toplamıdır. Üretece bağlıyken gerilim, bağlantı kesildiğinde yük sabit kalır.
Konu nedir?
Sığaç (kondansatör), elektrik yükünü ve enerjisini depolayan devre elemanıdır. En basit biçimi, aralarında yalıtkan bulunan iki iletken levhadır. Bir üretece bağlandığında levhalarda eşit ve zıt yük birikir. Sığa $C = Q/V$ ile tanımlanır ve birimi farad'tır.
Paralel levhalı sığacın sığası $C = \varepsilon_0 \varepsilon_r A/d$'dir. Levha alanı $A$ arttıkça, levhalar arası uzaklık $d$ azaldıkça ve araya dielektrik koydukça sığa artar.
Yüklü sığaçta depolanan enerji $U = \tfrac{1}{2} C V^2 = Q^2/(2C) = \tfrac{1}{2} Q V$ ile bulunur.
Temel kavramlar
- Sığa
- Birim potansiyel farkı başına depolanan yük: $C = Q/V$ (F).
- Dielektrik
- Levhalar arasına konan yalıtkan madde; sığayı $\varepsilon_r$ kat artırır.
- Seri bağlama
- $1/C_{es} = 1/C_1 + 1/C_2 + \dots$; her sığaçta yük aynı.
- Paralel bağlama
- $C_{es} = C_1 + C_2 + \dots$; her sığaçta potansiyel aynı.
- Depolanan enerji
- $U = \tfrac{1}{2} C V^2$; joule.
Formüller ve anlamları
Üreteç bağlıyken (V sabit) levhalar yaklaştırılırsa sığa artar, yük artar. Üreteç ayrıldıktan sonra (Q sabit) levhalar uzaklaştırılırsa sığa azalır ve potansiyel farkı artar.
Dielektrik, levhalar arasındaki alanı zayıflatır; aynı yük için potansiyel farkı düşer ve sığa artar. Sığaçlar çoğu zaman bir iş yapmak için enerjiyi çok kısa sürede boşaltır (kamera flaşı).
Seri bağlamada eşdeğer sığa en küçük sığadan küçüktür; paralel bağlamada toplamdır.
Formüllerdeki değişkenler
Günlük hayattan örnekler
- Kamera flaşı: Enerji sığaçta depolanır ve çok kısa sürede boşalır.
- Dokunmatik ekranlar: Parmak, sığa değişimi olarak algılanır.
- Güç kaynakları: Gerilimdeki dalgalanmaları düzler.
- Radyo ayar devreleri: Değişken sığaç frekansı seçer.
Örnek soru ve çözümü
Soru. Sığası 10 µF olan bir sığaç 12 V'a bağlanıyor. Biriken yükü ve depolanan enerjiyi bulunuz. Aynı sığacı 10 µF'lık bir başka sığaçla seri bağlarsak eşdeğer sığa ne olur?
- Yük: $Q = CV = 10\times10^{-6}\cdot 12 = 1{,}2\times10^{-4}\ \text{C}$.
- Enerji: $U = \tfrac{1}{2}CV^2 = 0{,}5\cdot 10^{-5}\cdot 144 = 7{,}2\times10^{-4}\ \text{J}$.
- Seri: $C_{es} = (10\cdot 10)/(10+10) = 5\ \mu\text{F}$.
Sonuç: $Q = 120\ \mu$C, $U = 0{,}72$ mJ, seri eşdeğer sığa $5\ \mu$F.
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Sık sorulan sorular
Sığa nedir?
Sığacın yük depolama yeteneğidir: $C = Q/V$.
Dielektrik ne işe yarar?
Sığayı artırır.
Seri ve paralel farkı nedir?
Seride yük, paralelde gerilim ortaktır.
Depolanan enerji nasıl bulunur?
$U = \tfrac{1}{2} C V^2$ ile.
Simülasyonla dene
Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.
Paylaş
İlgili konular
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.