Physics.Studio

Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Paralel Levhalar ve Yüklü Parçacık

Paralel Levhalar ve Yüklü Parçacık

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Zıt yüklü iki paralel levha arasında elektrik alan düzgündür: alanın büyüklüğü her noktada aynıdır ve pozitif levhadan negatif levhaya doğrudur.

Alana dik hızla giren yüklü parçacık, alan doğrultusunda sabit ivme kazanır. Bu hareket yatay atışa benzer ve parçacık parabolik bir yol izler.

Konu nedir?

Paralel levhalı sistem, birbirine paralel iki iletken levhadan oluşur. Levhalar zıt yüklü olduğunda aralarında hemen hemen düzgün bir elektrik alan oluşur. Düzgün alan içindeki yüklü parçacığın hareketi, yerçekimi altındaki cismin hareketine benzer: yatay hız sabit, alan doğrultusunda sabit ivme vardır.

Levhalar arası potansiyel farkı $V$, levhalar arası uzaklık $d$ ise alan şiddeti $E = V/d$'dir. Yüklü bir parçacığa etki eden kuvvet $F = qE$, ivme $a = qE/m$ olur.

Alana dik giren yüklü parçacık parabol çizer; bu davranış katot ışınlı osiloskop tüplerinin ve yazıcıların mürekkep damlası yönlendirmesinin temelidir.

Temel kavramlar

Düzgün elektrik alan
Şiddeti ve yönü her noktada aynı olan alan; levhalar arasında yaklaşık böyledir.
Potansiyel farkı
Birim yükü bir noktadan diğerine götürmek için yapılan iş ($V$, volt).
Alan şiddeti
$E = V/d$; birimi V/m ya da N/C.
Elektrik kuvveti
$F = qE$; pozitif yük alan yönünde, negatif yük zıt yönde itilir.
İvme
$a = qE/m$; alan boyunca sabittir.

Formüller ve anlamları

$E = \dfrac{V}{d}$
$F = q\,E$
$a = \dfrac{q\,E}{m}$
$y = \dfrac{1}{2}\,a\,t^2$

Parçacık levhalara paralel $v_0$ hızıyla girerse yatay doğrultuda hız sabittir: $x = v_0 t$. Düşey doğrultuda sabit ivmeyle sapar: $y = \tfrac{1}{2} a t^2$. Yörünge parabol olur: $y = a x^2/(2 v_0^2)$.

Levhalardan çıkış anındaki sapma $y = qE\,l^2/(2 m v_0^2)$'dir; burada $l$ levha uzunluğudur. Hız arttıkça sapma azalır, kütle arttıkça azalır.

Yerçekimi çoğu elektrik uygulamasında elektron gibi küçük kütleli parçacıklar için ihmal edilir, çünkü elektrik kuvveti yerçekiminden çok daha büyüktür.

Formüllerdeki değişkenler

$E$Düzgün elektrik alan şiddetiV/m (N/C)
$V$Levhalar arası potansiyel farkıV
$d$Levhalar arası uzaklıkm
$F$Yüklü parçacığa etki eden kuvvetN
$q$Parçacığın yüküC
$a$Parçacığın ivmesim/s²
$m$Parçacığın kütlesikg
$y$Alan yönünde sapmam
$t$Geçen süres

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. Levhalar arası 2 cm ve potansiyel farkı 400 V'tur. Bir elektrona ($q = 1{,}6\times10^{-19}$ C, $m = 9{,}1\times10^{-31}$ kg) etki eden alanı, kuvveti ve ivmeyi bulunuz.

  1. Alan: $E = V/d = 400/0{,}02 = 2\times10^{4}\ \text{V/m}$.
  2. Kuvvet: $F = qE = 1{,}6\times10^{-19}\cdot 2\times10^{4} = 3{,}2\times10^{-15}\ \text{N}$.
  3. İvme: $a = F/m = 3{,}2\times10^{-15}/9{,}1\times10^{-31} \approx 3{,}5\times10^{15}\ \text{m/s}^2$.

Sonuç: $E = 2\times10^{4}$ V/m, $F = 3{,}2\times10^{-15}$ N, $a \approx 3{,}5\times10^{15}$ m/s².

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıLevhalar arasında alan her yerde sıfırdır.
DoğrusuLevhalar arasında alan düzgündür; sıfır olan iletken içidir.
YanılgıHız arttıkça sapma artar.
DoğrusuHız arttıkça levha içinde kalma süresi azalır ve sapma azalır.
YanılgıElektron alan yönünde hareket eder.
DoğrusuNegatif yük alana zıt yönde kuvvet alır.
YanılgıYörünge çemberdir.
DoğrusuAlana dik giren parçacığın yörüngesi paraboldür.

Sık sorulan sorular

Düzgün alan nasıl oluşur?

Zıt yüklü paralel levhalar arasında.

Alan şiddeti nasıl bulunur?

$E = V/d$.

Yörünge neden parabol?

Bir doğrultuda sabit hız, diğerinde sabit ivme olduğu için.

Yerçekimi ihmal edilebilir mi?

Elektron gibi çok hafif parçacıklarda genellikle evet.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.