Physics.Studio

Ana sayfa › Elektrik ve Manyetizma › Ohm Yasası ve Elektrik Devreleri

Ohm Yasası ve Elektrik Devreleri

▶ Simülasyonu açTüm konular
Özetle

Bir direncin uçları arasındaki potansiyel farkı, üzerinden geçen akımla doğru orantılıdır. Seri bağlı dirençlerden aynı akım geçer, gerilim paylaşılır.

Paralel bağlı dirençlerin uçlarındaki gerilim aynıdır, akım kollara bölünür. Paralel bağlama eşdeğer direnci azaltır.

Konu nedir?

Basit elektrik devresi, bir üreteç, bağlantı telleri ve dirençlerden oluşur. Ohm yasasına göre direnç üzerindeki gerilim ile akım doğru orantılıdır: $V = IR$. Georg Ohm'un 1827'de ortaya koyduğu bu bağıntı devre analizinin temelidir.

Dirençler seri bağlandığında aynı akım geçer ve gerilimler paylaşılır: $R_{es} = R_1 + R_2 + \dots$. Paralel bağlandığında gerilim ortaktır ve akım paylaşılır: $1/R_{es} = 1/R_1 + 1/R_2 + \dots$.

Elektriksel güç $P = VI = I^2 R = V^2/R$ ile bulunur; harcanan enerji $E = P t$'dir.

Temel kavramlar

Akım
Birim zamanda geçen yük: $I = q/t$ (amper).
Gerilim
İki nokta arasındaki potansiyel farkı (volt).
Direnç
Akıma karşı koyma; $R = \rho l/A$ (ohm).
İç direnç
Gerçek üretecin kendi direnci; uç gerilimi $V = \varepsilon - I r$.
Güç
Birim zamanda harcanan enerji (watt).

Formüller ve anlamları

$V = I\,R$
$R_{s} = R_1 + R_2$
$\dfrac{1}{R_p} = \dfrac{1}{R_1} + \dfrac{1}{R_2}$
$P = V\,I = I^2 R$

Seri devrede dirençlerden biri koparsa tüm devre açılır; paralel devrede ise kalan kollar çalışmaya devam eder. Evlerdeki prizler bu nedenle paralel bağlıdır.

Paralel bağlı dirençlerin eşdeğeri en küçük dirençten bile küçüktür. İki özdeş $R$ direnci paralel bağlanırsa eşdeğer $R/2$ olur.

Gerçek üreteçte iç direnç nedeniyle akım arttıkça uç gerilimi düşer. Kısa devrede iç dirençten yüksek akım geçer ve ısınma tehlikesi oluşur.

Formüllerdeki değişkenler

$V$Potansiyel farkı (gerilim)V
$I$Akım şiddetiA
$R$DirençΩ
$R_s,\ R_p$Seri ve paralel eşdeğer dirençΩ
$R_1,\ R_2$Tek tek dirençlerΩ
$P$Elektriksel güçW

Günlük hayattan örnekler

Örnek soru ve çözümü

Soru. 6 Ω ve 3 Ω'luk iki direnç paralel bağlanıp 12 V'luk ideal üretece takılıyor. Eşdeğer direnci, toplam akımı ve her koldaki akımı bulunuz.

  1. Eşdeğer direnç: $1/R_{es} = 1/6 + 1/3 = 3/6$ ise $R_{es} = 2\ \Omega$.
  2. Toplam akım: $I = 12/2 = 6\ \text{A}$.
  3. Kollar: $I_1 = 12/6 = 2\ \text{A}$ ve $I_2 = 12/3 = 4\ \text{A}$ (toplam 6 A).

Sonuç: $R_{es} = 2\ \Omega$, toplam akım 6 A; kollarda 2 A ve 4 A.

Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

YanılgıAkım dirençte tükenir.
DoğrusuAkım korunur; harcanan enerjidir.
YanılgıParalel bağlamada eşdeğer direnç artar.
DoğrusuParalel bağlamada eşdeğer direnç azalır.
YanılgıSeri devrede akım paylaşılır.
DoğrusuSeride akım aynıdır, gerilim paylaşılır.
YanılgıÜretecin gerilimi hep sabittir.
Doğrusuİç direnç nedeniyle uç gerilimi akım arttıkça düşer.

Sık sorulan sorular

Ohm yasası nedir?

$V = IR$.

Seri ve paralel farkı nedir?

Seride akım, paralelde gerilim ortaktır.

Elektriksel güç nasıl bulunur?

$P = VI$.

Evde bağlantı neden paralel?

Her cihaz aynı gerilimi almalı ve bağımsız çalışmalıdır.

Simülasyonla dene

Yukarıdaki bağıntıların sonucu nasıl değiştirdiğini kendin gör: parametreleri değiştir, çizim, analiz ve grafikler anında güncellensin.

Paylaş

İlgili konular

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve öğretmenin yerine geçmez. Bir hata görürsen bize bildir.